Kanser Tedavisi Sırasında BeslenmeKanser tarama tedavilerinin etkin olmadığı önceki dönemlerde, hastaların çoğuna teşhis ileri evrede iken konulmaktaydı. Bu dönemde hastaların çoğunda kilo kaybı, aşırı zayıflık hali ortaya çıkmış olurdu. Ayrıca o dönemlerde bulantı kusmayı önleyici etkin ilaçlar olmadığı için hastaların kilo kaybı bulantı-kusmalarla daha da artardı. Bu eski tecrübeler toplumda kanser hastalarının zayıf olmasının normal olduğu veya zayıflaması gerektiği gibi bir algıya neden olmaktadır. Oysa günümüzde hastalara daha erken evrede tanı konulduğu, hastalıkla ilgili etkin tedaviler daha fazla olduğu ve bulantı-kusma önleyici tedavilerde daha başarılı ilaçlar bulunduğu için kilo kaybı olmamaktadır. Hatta destek ürünlerinde katkısı ve ailede olan kilo kaybı olacak algısıyla hastalara yapılan aşırı destekler sonucunda tedaviler sırasında aşırı kilo alınması, obezite gelişimi gibi problemlerle de karşılaşılabilmektedir.

Çok çeşitli kanser tipi ve farklı evrelerde hastalık olsa bile temel besin ihtiyaçları kanser hastalığında etkilenebilmektedir. İştahsızlık (anoreksi), çabuk doyma hissi, koku ve tat almada bozulma, barsak hareketlerindeKanser Tedavisi Sırasında Beslenme-1bozukluk gibi belitilere kanser hastalarında sık rastlanır. Bu belirtiler kanser tedavisi sırasında yetersiz baesin alımına ve sonuçta malnütrisyon dediğimiz kötü beslenmeye bu da kilo kaybı ve bedensel dengenin bozulmasına sebep olabilir. Kilo kaybı ve malnütrisyon görülme oranı kanserin hangi organdan kaynaklandığına ve evresine göre değişebilmektedir. Kilo kaybını önleyecek yeterli kalori alımı tedavi başlamadan önce kötü beslenme bulguları olan hastalar için çok önemli hale gelebilir. Hatta bu durum hastanın performans durumunu etkileyebileceğinden tedavinin başlanılması yönlendirilmesi ve ilaç şeçimi gibi tedavi ile ilgili bir çok faktörü etkileyebilri.

Cerrahi, radyoterapi, kemoterapi belirgin şekilde besin ihtiyacını etkileyebilir, düzenli yeme alışkanlıklarını değiştirebilir, sindirimi ve besinlerin sindirim sisteminden emilimini etkileyebilir. Bu nedenle tanı konur konulmaz hastanın beslenme durumu gözden geçirilmelidir.

Kanser tedavisi sırasında temel beslenme hedefleri şunlardır :

  • Beslenme eksikliklerinden koruma veya var olan eksiklikleri düzeltme
  • Sağlıklı bir vücut ağırlığınının sağlanması ve devam ettirilmesi
  • Zayıf vücut kitle endeksinden koruma
  • Beslenme ile ilgili yan etkileri azaltma
  • Yaşam kalitesini arttırma

Kanser Tedavisi Sırasında Beslenme-3Çalışmalar, kanser tedavisi sırasında diyet düzenlemelerinin yapılmasının tedavi ile ilişkili şikayetlerin daha az olması, yaşam kalitesinin düzelmesi ve yemek alımında düzelme gibi tedavi sonuçlarını düzeltiği saptanmıştır

Her hastaya hastalığın çıkış yeri, evresi, tipi hastada bulunan yandaş hastalıkar ve mevcut beslenme tablosuna göre bireysel özel öneriler olabilir ancak yine de basit bazı genel öneriler şunlardır:

 

  1. İştahsızlık ve çabuk doyma varsa ve düşük vücut kilo indeksine inme riski varsa küçük porsiyonlarla ve sık sık beslenilmeli, yemek yerken daha az sıvı alınmalı ve bu şekilde yemek yeme sırasında daha çok katı gıda alımına imkan tanınmalıdır. Sıvı alımına mutlaka önem verilmelidir ve yemek aralarındaki dönemde sıvı alınmalı günlük 2000 ml üzerine çıkılmaya çalışılmalıdır.
  2. Sadece yemek yemekle yeterli beslenme ihtiyaçları tamamlanamıyorsa ticari olarak destek beslenme ürünlerinden kullanılmasına gidilebileceği gibi evde hazılanacak yiyecekler ve içecekler ile beslenme ihtiyacı sağlanabilir. Evde hazırlanan özel yiyecekler sıvı ağırlıklı veya püre kıvamına blenderdan geçirilerek hazırlanmış yemekler olabilir.
  3. Bu yollarlada beslenme olamıyorsa iştah arttırıcı ilaçlara ihitiyaç olabilir. Haastalığından dolayı genel düşkünlük olan veya sindirim sisteminde tamamen tıkanıklık oluştuğu için ağızdan gıda verilemeyen hastalara beslenme için tüp takılması, damardan beslenme yolarının açılması gibi alternatif yöntemlerin kullanılmasına ihityaç olabilir.
  4. Kanser tedavis sırasında vitamin, mineral veya diğer diyet ürünlerinin alınması tarışmalıdır. Örneğin; metotraksat gibi anti folat tedavisi alanlarda folik asit vitamini kullanımı veya yüksek oranda folat içeren beslenme ürünleri alımı ilacın etkisizleşmesine neden olabilir.
  5. Yine oksidasyonla etkili olan kemoterapi ilaçlarının ve radyoterapinin uygulanması sırasında antioksidan kullanımı tedavinin başarısını düşürebilir. Bu nedenle destek tedavi kullanımına dikkat edilmelidir. Bazı besinlerde içerdikleri enzimler aracılığıyla ilaçların karaciğer enzimleri aracılığıyla yıkımını arttırabildiği için bunlarında tedavi sırasında tüketilmemesi uygun olacaktır (greyfurt ve nar gibi)
  6. Diyet desteği gereği varsa eksikliği olan madde günlük gerksiniminin üstüne çıkılmadan dengeli şekilde verilebilir.
  7. Kanser-Tedavisi-Sırasında-Beslenme-4Diğer destek ürünlerin alınması konusu (bal, pekmez, zerdeçal zencefil Vb) ilgili hekime danışılmadan olmamalıdır. Bazı besin öğelerinden aşırı alınması kilo artışına, bazıları antioksidan etkiye neden olabilir. Bu destek gıdaların kullanılması kusma bulantıyı önleyebilir ve enerji ihtiyacını karşılaşıllayabilir. Ancak bu konuda veriler dah tam oluşmadığı için kullanılması ve ne kadar alınabileceği doktor tavsiyesine bırakılmalıdır.

TEDAVİDEN SONRA HIZLI İYİLEŞME DÖNEMİNDE BESLENME

Kanser-Tedavisi-Sırasında-Beslenme-5Kanser tedavisi sonrasındaki dönem hızlı iyileşme dönemidir. Bu dönemde hastalığın ve tedavinin getirdiği olumsuz etkilerin düzelme dönemi olduğu için beslenmeye dikkat edilmelidir. Genellikle hastalar özel tedavilerin etkilerinden haftalar ve aylar içinde kurtulurlar. Bazı hastalarda uzamış etkiler olabilir. Bunlar uzamış yorgunluk hissi, periferal nöropati denilen sinir uçlarında etkilenmeye bağlı uyuşukşuklar ve hissizlik, değişmiş tat duyusu, çiüneme ve yutma zorlukları, düşük vücut kitle endeksinin düzelmesinde zorluklar, ishal kabızlık olabilir.

Bu aşamada da hastanın besin değerlendirmesi yapılarak ideal vücut kitle endeksine ulaşılmaya çalışılmalıdır. Bunun için:

  • Aşırı kilo (obezite) durumu devam ediyorsa yemek tüketiminde kısıtlamaya gidin, tatlılar ve hamur işleri gibi yüksek kalori içeren gıdalardan uzak durun, günlük fiziksel aktivitenizi arttırın
  • Düzenli fizik aktivite programı yapın. Evde kapalı hareketsiz bir yaşantıdan sakının. Normal fizik aktivitelerinize en kısa sürede dönemye çalışın. Haftada en az 150 dakika egzersiz yapın ve bunun en az 2 gününde güç kazanduırıcı egzersiz yapın
  • Diyette yüksek oranda sebze, meyva ve tüm hububat çeşitlerinde yer almasına özen gösterin.